Χιονοστιβάδες

Αν και είναι απλοϊκό να πούμε ότι όπου υπάρχει βουνό και χιόνι, έχουμε χιονοστιβάδα, είναι όμως δύο από τα βασικά της συστατικά. Πολλοί μπορεί να πιστεύουν ότι για να έχουμε χιονοστιβάδες, θα πρέπει είτε το βουνό να είναι πολύ ψηλό, είτε να έχουμε πάρα πολύ χιόνι. Ούτε το ένα, ούτε το άλλο είναι απολύτως ακριβές, δικαιολογώντας έτσι την συχνή ύπαρξη χιονοστιβάδων στα ελληνικά βουνά, παρόλο που πολλοί δεν θα περίμεναν κάτι τέτοιο.

Η πρόγνωση των χιονοστιβάδων είναι κάτι πολύ δύσκολο να γίνει, γιατί οι  παράγοντες που την επηρεάζουν είναι πάρα πολλοί. Σίγουρα η παρατήρηση των καιρικών φαινομένων στην περιοχή, μαζί με μία μικρή γνώση της μηχανικής των χιονοστιβάδων, μπορεί να βοηθήσει πολύ.

ΧΙΟΝΟΚΡΥΣΤΑΛΛΟΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΙΣΜΟΣ
Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι Εσκιμώοι έχουν λέξεις για διακόσια διαφορετικά είδη χιονιού. Παρόλο που η βασική κρυσταλλική δομή ενός κρυστάλλου χιονιού είναι εξαγωνική, η τελική του μορφή έχει άπειρες μορφές και εξαρτάται από την θερμοκρασία και τον κορεσμό της υγρασίας κατά τη στιγμή του σχηματισμού του και μετά.

Γενικά θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι η μορφή του κρυστάλλου έχει ιδιαίτερη σημασία στις συνεχής αλλαγές που γίνονται στις στρωματώσεις του χιονιού και στην τάση δημιουργίας χιονοστιβάδας. Η συνοχή των κρυστάλλων μεταξύ τους διαφέρει πάρα πολύ από κρύσταλλο σε κρύσταλλο.

 Από τη στιγμή που θα δημιουργηθούν οι χιονοκρύσταλλοι μέχρι και που θα πέσουν στο έδαφος και θα σχηματίσουν στρώσεις, βρίσκονται σε μία διαρκή αλλαγή. Ήδη με το που περνούν μέσα στα διαφορετικά στρώματα της ατμόσφαιρας αλλάζουν στο σχήμα τους, καθώς περνούν μέσα από ένα στρώμα με υγρασία ή από ένα στροβιλισμό του ανέμου.

Μόλις αυτοί πέσουν στο έδαφος και αρχίσουν να συσσωρεύονται, οι αλλαγές συνεχίζονται με ρυθμούς που εξαρτώνται από την θερμοκρασία του αέρα, του εδάφους, την υγρασία και την πίεση. Υπό κ.σ. ο κρύσταλλος τείνει να απλοποιείται και να δημιουργεί στενούς δεσμούς με γειτονικούς κρυστάλλους (Ισοθερμικός Μεταμορφισμός). Είναι αυτό που λέμε ότι «κάθεται» το χιόνι και από αφράτο και παχύ γίνεται βαρύτερο και με μικρότερο όγκο. Ο μεταμορφισμός αυτός επιταχύνεται όσο η θερμοκρασία φτάνει το σημείο τήξης.

Γενικά είναι μία διαδικασία ομογενοποίησης και δημιουργίας ενός σταθερού στρώματος χιονιού. Σε κρύες συνήθως περιοχές ή σε μεγάλα υψόμετρα, η επιφάνεια του χιονιού χάνει εξαιρετικά θερμότητα εξαιτίας της ακτινοβολίας και είναι πολύ πιο κρύα από το χιόνι που βρίσκεται κοντά στο έδαφος.

Έτσι δημιουργούνται υδρατμοί που κινούνται προς τα πάνω, οι οποίοι ανακρυσταλλώνουν το χιόνι σε ορισμένους τόπους. (Κινητικός Μεταμορφισμός). Τέτοια στρώματα είναι εξαιρετικά εύθραυστα και δίνουν τεράστιες χιονοστιβάδες όταν υπερφορτωθούν πάνω από το όριο τους.

Στην Ελλάδα μάλλον είναι απίθανο να υπάρχει αυτό το φαινόμενο. Αντίθετα το χιόνι στην Ελλάδα, λόγω ζεστών ανέμων και θερμοκρασιών, είναι συνήθως κοντά στο σημείο τήξης την ημέρα, ενώ το βράδυ λόγω της ακτινοβολίας χάνει θερμότητα και παγώνει. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργούνται μεγαλύτεροι κρύσταλλοι και να υπάρχει μια αξιοσημείωτη διαφορά στην συνοχή και τη δύναμη του χιονιού ανάλογα σε ποια φάση βρίσκεται. (Μεταμορφισμός παγοποίησης/αποπαγοποίησης).

Ο κίνδυνος βρίσκεται στη φάση της τήξης, όπου το νερό εισχωρεί ανάμεσα στο ζεστό στρώμα του χιονιού και το παγωμένο (συνήθως παλαιότερο) στρώμα υποσκάπτει το πάνω στρώμα λειτουργώντας σαν καλό λιπαντικό για χιονοστιβάδα. Η επίδραση μίας βροχόπτωσης πάνω σε παλιό χιόνι, είναι δύσκολο να προβλεφθεί, πάντως είναι ένας σημαντικός παράγοντας χιονοστιβάδας. (ανοιξιάτικες χιονοστιβάδες).

Τις ξάστερες και κρύες νύχτες συνήθως δημιουργείται ένα λεπτό στρώμα πάχνης πάνω σε όλες τις επιφάνειες, ακόμα και πάνω στο επιφανειακό στρώμα του χιονιού. Αυτό από μόνο του δεν είναι πρόβλημα, αλλά όταν καλυφτεί από ένα νέο στρώμα χιονιού η παγωμένη και εύθραυστη κρούστα της πάχνης θα παραμείνει για μερικές μέρες. Το φρέσκο στρώμα του χιονιού που θα πέσει πάνω στο φιλμ της πάχνης, όταν ξεπεράσει κάποιο βάρος, θα αρχίσει να ολισθαίνει δημιουργώντας χιονοστιβάδα.

ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΗ
Για να ξεκινήσει μία χιονοστιβάδα πρέπει να υπάρχει αρκετό χιόνι. Όσο περισσότερο χιόνι υπάρχει και όσο πιο γρήγορα συσσωρεύεται, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχει να γλιστρήσει. Ακόμα και 25εκ χιονιού είναι αρκετά να προκαλέσουν μία εντυπωσιακή χιονοστιβάδα. Οι περισσότερες πέφτουν έπειτα από μία βαριά χιονόπτωση, γι' αυτό τότε θέλει προσοχή στο βουνό.

Χιονόπτωση με ρυθμό περισσότερο από 2εκ. φρέσκο χιόνι την ώρα, πρέπει να θεωρείται επικίνδυνη σε κλίσεις από 30 ο - 45 ο. Πράγματι η πιο κοινή αιτία εκκίνησης χιονοστιβάδας, είναι η συγκέντρωση νέου χιονιού. Σύμφωνα με στοιχεία από την Ελβετία, η σχέση μεταξύ χιονόπτωσης και χιονοστιβάδας είναι η ακόλουθη.

Νέο χιόνι σε 3 μέρες

Μέχρι 10 εκ. = Σπάνιες χιονοστιβάδες
10-30 εκ. = Ορισμένες χιονοστιβάδες πλάκας, συχνές χιονοστιβάδες αποκόλλησης (χαλαρό χιόνι)
30-50 εκ. = Συχνές χιονοστιβάδες πλάκας σε κλίσεις 35ο.
50-80 εκ. = Χιονοστιβάδες πλάκας σε κλίσεις μικρότερες των 25ο.

ΚΛΙΣΗ ΠΛΑΓΙΑΣ
 Εκτός από την συγκέντρωση χιονιού, η κλίση της πλαγιάς πρέπει να είναι τέτοια που να επιτρέψει στο χιόνι να ολισθήσει. Γενικά όσο μεγαλύτερη η κλίση, τόσο πιο συχνά μπορεί να φύγει το χιόνι.

Σε μεγάλες κλίσεις όμως πάνω από 60ο σπάνια το χιόνι μπορεί να συσσωρευτεί σε μεγάλες ποσότητες και να δημιουργήσει χιονοστιβάδα. Συνεπώς οι κλίσεις που είναι πιθανότερο να συμβεί μία χιονοστιβάδα, είναι οι μεσαίες κλίσεις 30-60 ο και ειδικότερα 30 ο - 45 ο.

0 μοίρες	Μικρή πιθανότητα
30 μοίρες	Μέτρια πιθανότητα
45 μοίρες	Μεγάλη πιθανότητα
60 μοίρες	Μέτρια πιθανότητα
90 μοίρες	Μικρή πιθανότητα

Αυτοί λοιπόν οι δύο παράγοντες, το βάρος και η κλίση είναι οι δύο κύριοι παράγοντες πίεσης που τείνουν να κινήσουν το χιόνι προς τα κάτω. Αντίθετα από αυτές τις δυνάμεις λειτουργούν οι δυνάμεις συνοχής του χιονιού μεταξύ των ξεχωριστών κρυστάλλων και ανάμεσα στα διαφόρων στρωμάτων μεταξύ τους ή μεταξύ του εδάφους.

Θεωρητικά όταν οι παράγοντες πίεσης ξεπεράσουν τους παράγοντες συνοχής, τότε το χιόνι θα ολισθήσει κατά την πλαγιά. Πρακτικά όμως το σύστημα προσπαθεί να εξισορροπήσει και το χιόνι μεταβάλλεται λίγο ολισθαίνοντας ελαφρά παίρνοντας νέα φόρμα. Αυτές οι πλαστικές παραμορφώσεις είναι τα φαινόμενα που βλέπουμε όπου το χιόνι φαίνεται σαν ζαρωμένη κουβέρτα.

Αν μία τέτοια παραμόρφωση δεν είναι εφικτή, τότε η αποκόλληση μίας φέτας είναι ο μοναδικός τρόπος για να βρει την ισορροπία του το σύστημα.

ΤΥΠΟΙ ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΩΝ
Οι κατηγοριοποίηση είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα που προσαπαθεί να ομαδοποιήσει αντικείμενα ή καταστάσεις με παρόμοια χαρακτηριστικά. Επειδή οι χιονοστιβάδες είναι ένα πολύπλοκο και δυναμικό φαινόμενο δεν είναι εύκολο να φτιαχτούν κατηγορίες που να κατατάσσουν μίαχιονοστιβάδα στην μία κατηγορια ή στην αλλη. Πολλές δεν μπορούν να ταξινομηθούν εύκολα, αφού είναι αποτέλεσμα πολλών γεγονότων, που το ένα ενεργοποιεί το άλλο και η κατάσταση είναι τελείως ασαφής.

Ένα απλό σύστημα περιγραφής των χιονοστιβάδων είναι με τα εξής κριτήρια:

1. τον τύπο της αποκόλλησης
2. την θέση του αποκολλημένου χιονιού
3. την υγρασία
4. τη μορφή του δρόμου που ακολουθεί και
5. τη μορφή της κίνησης.

Έτσι μια χιονοστιβάδα μπορεί να χαρακτηριστεί σαν «ξερή, επιφανειακή, ανοικτού πεδίου χιονοστιβάδα πλάκας».

ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΕΣ ΞΗΡΟΥ ΧΙΟΝΙΟΥ
Αυτές δημιουργούνται όταν νέοι χιονοκρύσταλλοι χάνουν την συνοχή τους εξαιτίας της μεταμόρφωσης τους και της στρογγυλοποίησης των άκρων τους από τον ισοθερμικό μεταμορφισμό. Σε πολύ κρύες συνθήκες, συνήθως σε βορεινές πλευρές και με καθαρό ουρανό, η «πούδρα» χάνει γρήγορα την υγρασία της και οι κρύσταλλοι στρογγυλοποιούνται εξαιτίας του κινητικού μεταμορφισμού.

Τα μαλακά επιφανειακά στρώματα χάνουν έτσι την συνοχή τους και μπορεί να προκληθεί χιονοστιβάδα μέσα το πολύ σε τρεις ημέρες από την νέα χιονόπτωση, και να ξεκινήσει από ένα σημείο.

Είναι συνήθως μεγάλες και με ταχύτητες 65-70 χλμ/ω.

ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΗ ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΑ
Αυτές είναι από τις πιο καταστροφικές και συνάμα από τις λιγότερο κατανοητές χιονοστιβάδες. Στις λπεις και σε άλλα μεγαλύτερα βουνά μπορεί να είναι τεράστιες.

Μία τέτοια χιονοστιβάδα μπορεί να ξεκινήσει σαν απλή χιονοστιβάδα ξηρού και χαλαρού χιονιού. Μόλις όμως η ταχύτητα της ξεπεράσει ένα κατώφλι των 70 περίπου χλμ/ω τότε το χιόνι δεν κυλάει πάνω στην πλαγιά, αλλά ίπταται με τεράστιες ταχύτητες. Χαρακτηριστικό της είναι τα μεγάλα και ταραχώδη σύννεφα από πούδρα χιονιού που στροβιλίζονται από το κέντρο προς τα έξω της κινούμενης μάζας. Η ταχύτητα της μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 125 μ/δευτ (450χλμ/ω!) και να δημιουργήσει πίεση κρούσης από τον αέρα που κυμαίνεται από 5-50 τόνους/μ2 και μπορεί να ισοπεδώσει κτίρια και δάση.

Συχνά όμως ένα μέρος της χιονοστιβάδας εξακολουθεί να κινείται πάνω στην επιφάνεια της πλαγιας και τότε λέμε ότι η κίνηση είναι μικτή.

ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΕΣ ΠΛΑΚΑΣ
Οι χιονοστιβάδες αυτές (που είναι συχνές και στην Ελλάδα) αποτελούν τον μεγαλύτερο εν δυνάμει κίνδυνο στα βουνά και είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθεί με μία επιφανειακή επιθεώρηση. Το πρόβλημα εδώ δημιοργείται εξαιτίας της απώλειας συνοχής του κάτω στρώματος χιονιού με το πάνω.

Πολλές φορές το κατώτερο και παλαιότερο στρώμα μπορεί να έχει υποχωρεήσει τελείως αφήνοντας μία μεγάλη πλάκα χωρίς καμμία υποστήριξη. Επίσης την άνοιξη, μπορεί το στρώμα του χιονιού που βρίσκεται πάνω στο έδαφος να χάσει τελείως την αγκύρωση του, ειδικά αν από κάτω έχει γρασίδι ή πλάκες βράχου.

Τον χειμώνα όταν συσσωρεύεται γρήγορα πολύ φρέσκο χιόνι στις υπήνεμες πλευρές, με ταχύτητες ανέμου 25-50 χλμ/ω είναι κοινή αιτία για δημιουργία χιονοστιβάδας μαλακής πλάκας.

Μετά από πολλή χιονόπτωση και μέχρι το χιόνι να κάτσει, που μπορέι να πάρει από κάποιες ώρες ή μερικές μέρες αν κάνει πολύ κρύο, πρέπει να είμαστε καχύποπτοι για χιονοστιβάδες. Οι περισσότερες χιονοστιβάδες πλάκας ενεργοποιούνται από τα θύματα τους. Πιο επικίνδυνες όμως είναι οι χιονοστιβάδες σκληρής πλάκας, οι οποίας εξαιτίας της σταθερής επιφάνειας που δείχνουν, δίνουν τελείως λάθος εντύπωση σχετικά με την ασφαλή διάβαση τους.

Οι συνδυασμοί ανέμων 50 χλμ/ω και χαμηλών θερμοκρασιών ευνοούν το σχηματισμό σκληρών πλακών στις υπήνεμες πλευρές. Αυτές όταν χάσουν τη συνοχή τους με το κάτω στρώμα, είτε κατω από το βάρος μίας έντονης χιονόπτωσης είτε από κάποιον άνθρωπο, σπάνε σε μεγάλα ακανόνιστα κομμάτια σκληρού χιονιού και πολλές φορές συνοδεύονται από ένα δυνατό θόρυβο σπασίματος.

Περιττό να πούμε ότι τα τεράστια αυτά κομμάτια έχουν μεγάλη πυκνότητα και βάρος, κατά συνέπεια είναι άκρως επικίνδυνα. Οι σκληρές πλάκες έχουν συνήθως μία θαμπή λευκή όψη και μερικές φορές κάνουν ένα υπόκωφο ήχο όταν πατάμε πάνω. Η έλλειψη συναρμογής με το από κατω στρώμα είναι το χαρακτηριστικό όλων των σκληρών πλακών και πολλές φορές δεν υπάρχει σύνδεση για πολλή μεγάλη περιοχή.

ΥΓΡΕΣ ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΕΣ
Πολύ κοινές την άνοιξη και τις ζεστές μέρες του χειμώνα, όπου το νερό που μαζεύεται αδυνατίζει τους δεσμούς μεταξύ των κρυστάλλων. Συμβαίνουν όταν η θερμοκρασία φτάνει κοντά στο σημείο τήξης (συνηθισμένο για την Ελλάδα). Μπορεί να συμβουν και σε πλαγιές με μικρή κλίση της τάξης των 20 ο . Ο κίνδυνος είναι μεγάλος όταν έχουμε μία χιονοθύελλα που ξεκινάει κρύα και καταλήγει ζεστή.

Το κρύο ελαφρύ χιόνι δημιoυργεί ένα αδύναμο υπόστρωμα για το ζεστό και πιο βαρύ χιόνι. Οι υγρές χιονοστιβάδες μπορεί να είναι πλάκας ή ελεύθερες. Ταξιδεύουν σε χαμηλές ταχύτητες και μπορεί κανείς να βγεί γρήγορα από το δρόμο της. Όταν η πλαγιά είναι πολύ μεγάλη τότε δημιουργούνται μεγάλα κομματια που σκάβουν μεγάλα αυλάκια στην επιφάνεια. Είναι σαν μία τεράστια μπουλντόζα που κατηφορίζει και μαζεύει χαλάσματα στο πέρασμα
της. Αν η διαδρομή της είναι σε κάποιο κανάλι, τότε τα υπολείμματα κάθονται σαν τσιμεντένια μπλοκ, κάνοντας έτσι την επιβίωση αλλά και την αναζήτηση θυμάτων αδύνατη.

ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΙΑ ΠΙΘΑΝΗ ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΑ
Πριν πάμε σε κάποιο χιονισμένο βουνό, είτε για ορειβασία , είτε για σκι, καλό είναι να ξέρουμε τις συνθήκες που επικρατούσαν τις τελευταίες ημέρες πριν πάμε εμείς. Τα τρία βασικά στοιχεία που πρέπει να γνωρίζουμε είναι η χιονόπτωση, η θερμοκρασία και ο αέρας.

Όπως έχουμε πει, αυξημένη χιονόπτωση ειδικά σε μικρό χρονικό διάστημα, δίνει πολλές πιθανότητες για χιονοστιβάδα, μέσα στα επόμενα εικοσιτετράωρα. Ειδικά αν οι θερμοκρασία του αέρα παραμείνει πολύ χαμηλή και το χιόνι παραμένει στην ίδια κατάσταση χωρίς να «κάθεται». Οι θερμοκρασίες όμως στην Ελλάδα δεν είναι πολύ χαμηλές. Αυτό είναι καλό μέχρι ενός ορισμένου σημείου, γιατί το χιόνι λιώνει γρηγορότερα και κολλάει πιο εύκολα στο άλλο χιόνι.

Αν όμως το λιωμένο χιόνι παγώσει πριν πέσει το φρέσκο χιόνι, τότε δημιουργείται πιθανότητα χιονοστιβάδας.

Τέλος ο αέρας έχει την τάση να συσσωρεύει ποσότητες χιονιού σε κοιλώματα αλλά και στις υπήνεμες βουνοπλαγιές.

Το συσσωρευμένο αυτό χιόνι έχει πολλές πιθανότητες να δώσει χιονοστιβάδα. Όταν πάμε στο βουνό, τότε κοιτάμε η διαδρομή που θα επιλέξουμε να είναι όσο το δυνατόν πιο ασφαλής.

Μην ξεχνάμε ότι οι περισσότερες χιονοστιβάδες γίνονται σε πλαγιές 30-45 μοίρες. Προτιμάμε να κινούμαστε στις ράχες όπου είναι δυνατόν, ή όσο ψηλότερα γίνεται, ώστε αν κόψουμε μια χιονοστιβάδα να είμαστε κοντά στην γραμμή εκκίνησης της και οι πιθανότητες να θαφτούμε βαθιά να είναι μικρές. Κάνουμε το τεστ σκληρότητας και υγρότητας. Σκάβουμε δηλαδή ένα χαντάκι στο χιόνι, τόσο βαθύ όσο να συναντήσουμε το παρακάτω στρώμα χιονιού και κατόπιν το πιο κάτω κλπ. Λειαίνουμε λίγο με το γάντι την κάθετη πλευρά και ελέγχουμε το χιόνι. Αν μεταξύ των στρωμάτων οι αλλαγές είναι πολύ μεγάλες, τότε οι πιθανότητες για χιονοστιβάδα είναι μεγάλες.

Α. Σκληρότητα.

1. Πολύ χαμηλή. Βυθίζεται η γροθιά με το γάντι
2. Χαμηλή. Βυθίζονται τα δάκτυλα με γάντι
3. Μέτρια. Βυθίζεται ένα δάχτυλο
4. Υψηλή. Μπαίνει μόνο η άκρη από το πιολέ ή ένα στυλό
5. Πολύ υψηλή. Βυθίζεται μόνο λάμα μαχαιριού
6. Πάγος

Β. Υγρότητα.

1. Στεγνό. Δε γίνεται χιονόμπαλα
2. Νοτισμένο. Γίνεται στεγνή χιονόμπαλα
3. Υγρό. Φαίνεται να έχει νερό η χιονόμπαλα, αλλά δεν βγαίνουν σταγόνες
4. Πολύ υγρό. Μπορούν να βγουν σταγόνες.
5. Λασπόχιονο. Χιόνι γεμάτο με νερό.

Ένα άλλο τεστ που μπορούμε να κάνουμε είναι να σκάψουμε πάλι βαθιά μέχρι το επόμενο στρώμα του χιονιού και λίγο πιο κάτω. Κατόπιν στο πάνω στρώμα του χιονιού σχηματίζουμε ένα τραπέζιο σκαλίζοντας το μέχρι το κάτω στρώμα του χιονιού και με την μεγάλη του βάση προς το σκαμμένο μέρος. Στην στενή του βάση βάζουμε το φτυαράκι ή το πιολέ και σπρώχνουμε το κομμάτι. Αν ξεκολλήσει εύκολα, τότε η συνοχή, μεταξύ των στρωμάτων είναι μικρή και μπορεί να γίνει χιονοστιβάδα.

Επαναλαμβάνουμε το ίδιο για όλα τα στρώματα του χιονιού. Το τεστ αυτό έχει διάφορα μειονεκτήματα, όπως την υποκειμενικότητα και το γεγονός ότι δείχνει τη σταθερότητα σε ένα σημείο και λίγο παρακάτω το χιόνι μπορεί να έχει διαφορετική συμπεριφορά.

Τέλος όταν είναι να περάσουμε μία ύποπτη πλαγιά κάνουμε τα εξής:

• Πρώτον αναρωτιόμαστε αν πρέπει οπωσδήποτε να το κάνουμε.
• Αν ναι, τότε πρέπει να βρούμε το καλύτερο σημείο. Πάντα περνάμε ένας, ένας.
• Αν ασφαλίζουμε αυτόν που περνάει, ποτέ δεν είμαστε δεμένοι στο ίδιο σκοινί έτσι ώστε αν παρασυρθεί ο ένας να μην τραβήξει το σκοινί και τον άλλο.
• Ανοίγουμε τη ζώνη του σακιδίου και αν είναι δυνατόν βγάζουμε και τον ένα ώμο, ώστε να προλάβουμε να το βγάλουμε γρήγορα αν χρειαστεί.
• Βγάζουμε και τους ιμάντες του πιολέ και αν είμαστε με ορειβατικά σκι, βγάζουμε και τα λουράκια ασφαλείας.
• Κλείνουμε καλά το αντιανεμικό μας και βάζουμε και την κουκούλα.
• Αν έχουμε ARVA ή άλλο πομποδέκτη, τον βάζουμε σε θέση TRANSMIT και τον βάζουμε κάτω από τα ρούχα μας.
• Αν έχουμε σκοινί χιονοστιβάδας (κορδέλα με βελάκια και ενδείξεις ανά 2 μ.) το ανοίγουμε και δένουμε πάνω μας τη σωστή πλευρά.
• Αν ενεργοποιήσουμε χιονοστιβάδα προσπαθούμε κατ' αρχάς να μείνουμε έξω από αυτή.
• Αλλιώς αν μας παρασύρει, αφήνουμε λουράκια, πιολέ, σακίδια, σκι και γενικά ότι εξέχει από πάνω μας.
• Προσπαθούμε να κάνουμε κινήσεις κολύμβησης ύπτιου με την πλάτη στη χιονοστιβάδα και το κεφάλι πάνω. Κρατάμε όμως το στόμα μας κλειστό!
• Τα τελευταία δευτερόλεπτα που η χιονοστιβάδα τείνει να σταματήσει κάνουμε μια δυνατή προσπάθεια για πάνω και προσπαθούμε να αγκαλιάσουμε με τα χέρια μας το χώρο μπροστά από το πρόσωπο μας για να κρατήσουμε χώρο για να έχουμε αέρα.

ΒΑΘΜΟΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΧΙΟΝΙΟΥ

• ΧΑΜΗΛΟΣ. Το χιόνι είναι συνήθως σταθερό και οι χιονοστιβάδες είτε από φυσική αιτία είτε από ανθρώπινη, είναι πολύ δύσκολη.
• ΜΕΤΡΙΟΣ. Ασταθείς πλάκες είναι πιθανές στις πιο απότομες πλαγιές. Φυσικές χιονοστιβάδες είναι απίθανες αλλά ίσως να μπορούν προκληθούν από άνθρωπο.
• ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΣ. Ασταθείς πλάκες είναι περισσότερο από πιθανές στις απότομες πλαγιές. Φυσικές χιονοστιβάδες είναι πιθανές και πολύ πιο πιθανές να προκληθούν από άνθρωπο.
• ΥΨΗΛΟΣ. Ασταθείς πλάκες είναι πιθανές σε πλαγιές ακόμα και με χαμηλή κλίση. Φυσικές και ανθρώπινες χιονοστιβάδες είναι πολύ πιθανές.
• ΑΚΡΑΙΟΣ. Εξαιρετικά ασταθείς πλάκες σε όλες τις κλίσεις και προσανατολισμούς των πλαγιών. Πιθανές μεγάλες καταστρεπτικές χιονοστιβάδες.

Παράγοντες που συντελούν στη δημιουργία χιονοστιβάδων
1. ΤΟ ΥΨΟΜΕΤΡΟ. Οι χιονοστιβάδες δημιουργούνται πάνω από την ζώνη δασικής ανάπτυξης (timberline). Το ύψος της ζώνης αυτής, ποικίλλει ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος που βρίσκεται το βουνό. Ξεκινάει από μηδέν υψόμετρο (Αλάσκα) και μπορεί να φτάσει και μέχρι τα 3.800 μ.

2. ΚΛΙΣΗ ΠΛΑΓΙΑΣ
βλέπε και παραπάνω

3. Ο ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΛΑΓΙΑΣ
Στο βόρειο ημισφαίριο, ο ήλιος το χειμώνα, ζεσταίνει περισσότερο τις νότιες πλαγιές του βουνού απΆ ότι τις βόρειες. Έτσι:
οι βόρειες πλαγιές καλύπτονται από παχύ στρώμα παγωμένου χιονιού.
οι νότιες πλαγιές καλύπτονται από λεπτό μη παγωμένο στρώμα χιονιού.
Στο βόρειο ημισφαίριο, στα μέσα γεωγραφικά πλάτη, επικρατούν οι ισχυροί δυτικοί άνεμοι. Επίσης, τα χαμηλά βαρομετρικά κινούνται από δυτικά προς ανατολικά. Έτσι: στις υπήνεμες πλαγιές, που συνήθως είναι οι βόρειο-ανατολικές, οι ανατολικές και οι νοτιοανατολικές, συσσωρεύονται μεγάλες ποσότητες χιονιού. Στις προσήνεμες πλαγιές δεν συσσωρεύονται μεγάλες ποσότητες χιονιού εκτός αν αυτές ορθώνονται σαν φράγμα στον αέρα (Στεφάνι Ολύμπου, Πλάκα Βαρδουσίων κ.ά.)

4. Η ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ
• Τα μεγάλα κοιλώματα και τα λούκια είναι περιοχές όπου ο άνεμος συσσωρεύει μεγάλες ποσότητες χιονιού. Στις περιοχές αυτές το χιόνι παγιδεύεται από ανέμους οποιασδήποτε διεύθυνσης.
• Στις επίπεδες πλαγιές, που δεν υπάρχουν κοιλώματα, το χιόνι συσσωρεύεται μόνο όταν πνέουν άνεμοι από την αντίθετη διεύθυνση. Οι πλάγιοι και οι προσήνεμοι άνεμοι, στις πλαγιές αυτές, “σαρώνουν” παρά συσσωρεύουν το χιόνι.
 
5. Η ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ
• Μια λεία βράχινη επιφάνεια παρέχει μικρή πρόσφυση στο χιόνι, ιδιαίτερα αν ο βράχος είναι σχιστόλιθος με προσανατολισμό την κοιλάδα.
• Μια χορταριασμένη πλαγιά παρέχει μικρή πρόσφυση στο χιόνι.
• Τα δένδρα και οι θάμνοι συγκρατούν το χιόνι μόνο όταν αυτά έχουν μεγάλη πυκνότητα. Αντίθετα, αραιή συστάδα θάμνων ή δένδρα αρκετά απομακρυσμένα το ένα από το άλλο, δημιουργούν σημεία που το χιόνι παρουσιάζει μικρή συνοχή.

6. ΟΙ ΚΑΙΡΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ
Οι παράγοντες που εξετάσαμε μέχρι τώρα είναι σταθεροί. Αντίθετα, οι καιρικές συνθήκες καθορίζουν τους μεταβλητούς παράγοντες. Οι παράγοντες αυτοί, πρέπει να υπολογίζονται σε καθημερινή ή και σε ωριαία βάση και είναι οι εξής:

• Πάχος χιονιού
• Ταχύτητα χιονόπτωσης
• Πυκνότητα φρέσκου χιονιού
• Ανομοιογένεια παλιών και νέων στρωμάτων χιονιού
• Βροχή
• Ταχύτητα και κατεύθυνση ανέμου
• Θερμοκρασία
 
6.1 Πάχος χιονιού
Το 80% των χιονοστιβάδων προκαλούνται μετά από χιονοθύελλες. Οι χιονοθύελλες προσθέτουν καινούργια στρώματα χιονιού πάνω στα παλιά (λόγω χιονόπτωσης ή αερομεταφοράς) με αποτέλεσμα να αυξάνεται το βάρος του χιονιού. Το μέγεθος των χιονοστιβάδων σχετίζεται σχεδόν άμεσα με το πάχος των στρωμάτων του χιονιού.

• Στρώμα 15 cm, σπάνια προκαλεί χιονοστιβάδες
• Στρώμα 15-30 cm, συνήθως προκαλεί μικρές χιονοστιβάδες
• Στρώμα 0.3-0.6 m, προκαλεί σχετικά μεγάλες χιονοστιβάδες
• Στρώμα 0.6-1.3 m, προκαλεί μεγάλες χιονοστιβάδες
• Στρώμα >1.3 m, προκαλεί χιονοστιβάδες μεγάλου μεγέθους

6.2 Ταχύτητα χιονόπτωσης
Η ταχύτητα συσσώρευσης του χιονιού είναι το ίδιο σημαντικός παράγοντας όσο και η ποσότητα του χιονιού για την πρόκληση χιονοστιβάδας. Η συσσώρευση 90 cm χιονιού σε μια ημέρα είναι πολύ πιο επικίνδυνο από την συσσώρευση 90 cm χιονιού σε τρεις ημέρες. Το χιόνι είναι ένα ρευστοπλαστικό (visco-plastic) υλικό. Η αργή συσσώρευση χιονιού, επιτρέπει στο χιόνι την αργή καταστροφική του μεταμόρφωση (καταστροφή των ακίδων του χιονιού) και το σχηματισμό δεσμών μεταξύ των κλάδων των αστέρων του, είτε λόγω της συμπίεσης των επικαθήμενων στρωμάτων είτε λόγω της υψηλότερης θερμοκρασίας του εδάφους, με αποτέλεσμα να μπορεί έτσι να δεχθεί το επιπλέον φορτίο.

Μια συσσώρευση χιονιού με ρυθμό 2.5 cm / ώρα ή μεγαλύτερο που διαρκεί τουλάχιστον 10 ώρες, δημιουργεί επικίνδυνες συνθήκες για πρόκληση χιονοστιβάδας. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη αν επικρατούν και άνεμοι.

6.3 Πυκνότητα φρέσκου χιονιού.
Το ειδικό βάρος του χιονιού κυμαίνεται από 0,03-0,04 gr/cm3 έως 0,7-0,8 gr/cm3. Ως πυκνότητα του χιονιού θα ορίσουμε το ποσοστό του πάγου που περιέχεται σε ένα δεδομένο όγκο χιονιού. Συνήθως η πυκνότητα ενός φρέσκου χιονιού κυμαίνεται από 7% εως 12%.

Χιονοπτώσεις όπου η πυκνότητα του χιονιού είναι 20% ή περισσότερο, θεωρούνται επικίνδυνες λόγω του μεγάλου βάρους του χιονιού.

Χιονοπτώσεις όπου η πυκνότητα του χιονιού είναι μικρή, δηλ. μεταξύ 2% και 4%, είναι επίσης επικίνδυνες όταν ακολουθούνται από χιονοπτώσεις με μεγαλύτερη πυκνότητα χιονιού. Στην περίπτωση αυτή, στρώματα χιονιού μεγάλης πυκνότητας επικάθονται σε στρώματα μικρότερης πυκνότητας. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τα επάνω στρώματα να τείνουν να ολισθήσουν (ανομοιογένεια στρωμάτων).

6.4 Ανομοιογένεια παλιών και νέων στρωμάτων χιονιού.
• Ένα στρώμα χιονιού που έχει παγώσει (λόγω ηλιοφάνειας, ή λόγω βροχόπτωσης), προσφέρει ελάχιστη συνοχή σε ένα υπερκείμενο στρώμα φρέσκου χιονιού.
• Ένα στρώμα χιονιού που έχει σκληρύνει (μετά από ασυννέφιαστες βραδιές), προσφέρει ελάχιστη συνοχή σε ένα υπερκείμενο στρώμα φρέσκου χιονιού. Το χιόνι αυτό κάνει ένα ευχάριστο σφυρικτό ήχο στο πέρασμα ενός σκιέρ.
• Στρώμα με χιόνι μικρής πυκνότητας (λόγω χαμηλής θερμοκρασίας κατά τη χιονόπτωση ή συσσώρευσης χωρίς άνεμο), προσφέρει ελάχιστη συνοχή σε ένα υπερκείμενο στρώμα φρέσκου χιονιού. Στρώμα το οποίο έχει υποστεί παραγωγική μεταμόρφωση λόγω διαφοράς θερμοκρασίας αέρος-εδάφους δεν έχει καμία συνοχή με ένα υπερκείμενο στρώμα μεταγενέστερης χιονόπτωσης.

6.5 Βροχή
Μια ελαφριά βροχή πάνω σε παγωμένο χιόνι δημιουργεί μια παγωμένη κρούστα η οποία δυναμώνει την επιφάνεια του χιονιού. Η κρούστα αυτή όμως, σε μια ενδεχόμενη νέα χιονόπτωση, θα καταστεί κάτω από το νέο στρώμα χιονιού, μια ολισθαίνουσα επιφάνεια.

Μια δυνατή βροχή αποδυναμώνει την επιφάνεια του χιονιού με δύο τρόπους: (α) της προσθέτει αρκετό βάρος (1cm βροχής = 10-12 cm χιονιού), (β) καταστρέφει τους δεσμούς μεταξύ των κλάδων των αστέρων του χιονιού καθώς το νερό διεισδύει μέσα στη μάζα του χιονιού.

6.6 Ταχύτητα και κατεύθυνση ανέμου
Ο άνεμος σηκώνει το χιόνι από τις προσήνεμες πλαγιές του βουνού και το εναποθέτει στις υπήνεμες (με τη μορφή πλάκας) και μέσα στα λούκια.

Μια ταχύτητα ανέμου 7 m/sec αρκεί για να συσσωρεύσει τοπικά ένα φρεσκοπεσμένο χιόνι. Μια ταχύτητα ανέμου 9-22 m/sec μεταφέρει και συσσωρεύει το χιόνι στις περιοχές εκκίνησης χιονοστιβάδων. Μια ταχύτητα ανέμου >22 m/sec σηκώνει, από τις πλαγιές, μεγάλες ποσότητες χιονιού στον  αέρα το οποίο όμως το περισσότερο διασκορπίζεται ή μεταφέρεται μακριά από τις περιοχές εκκίνησης χιονοστιβάδων.

Ο άνεμος ουσιαστικά είναι υπεύθυνος για δύο πράγματα:
• Μεταφορά και επανατοποθέτηση του χιονιού.
• Συμπύκνωση του αερομεταφερόμενου χιονιού μέχρι και 10 φορές περισσότερο από το φρεσκοπεσμένο χιόνι, εφΆ όσον κατά τη μεταφορά του καταστρέφονται οι ακίδες των χιονονιφάδων επιτρέποντας έτσι να είναι πιο κοντά η μία με την άλλη.

6.7 Θερμοκρασία
Αλλαγές της θερμοκρασίας που διαρκούν μικρό χρονικό διάστημα, μεταβάλλουν ελάχιστα τη συνοχή του χιονιού. Για παράδειγμα, μια ξαφνική αλλαγή της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος λόγω απόκρυψης του ηλίου από το πέρασμα σύννεφων, δεν επηρεάζει σημαντικά τη συνοχή του χιονιού.

Αντίθετα, οι αλλαγές της θερμοκρασίας που διαρκούν μεγάλο χρονικό διάστημα, μεταβάλλουν σημαντικά τη συνοχή του χιονιού. Για παράδειγμα, η ηλιοφάνεια που διαρκεί ώρες ή το πέρασμα ενός θερμού μετώπου αυξάνει τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος, με αποτέλεσμα τα επιφανειακά στρώματα του χιονιού αρχικά και τα βαθύτερα αργότερα, να γίνονται ασταθή και επικίνδυνα για χιονοστιβάδες. Στις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες το χιόνι παθαίνει ελάχιστη καταστροφική μεταμόρφωση και γι' αυτό το λόγο, στις θερμοκρασίες αυτές, δε μεταβάλλεται η συνοχή του.
 
ΔΙΑΦΟΡΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΕΔΑΦΟΥΣ - ΑΕΡΟΣ
Μεταξύ του εδάφους και του αέρα συνήθως υπάρχει μεγάλη διαφορά θερμοκρασίας (θερμό έδαφος - ψυχρός αέρας). Λόγω αυτής της διαφοράς θερμοκρασίας, ο αέρας στα κατώτερα στρώματα του χιονιού περιέχει μεγαλύτερη ποσότητα υδρατμών απ΄ ότι ο αέρας κοντά στην επιφάνεια του χιονιού.

Αυτό, δημιουργεί μια διαφορά πίεσης μεταξύ των κατώτερων και ανώτερων στρωμάτων του χιονιού, προκαλώντας έτσι, μια ροή υγρού αέρα από κάτω προς τα επάνω. Καθώς ο αέρας κινούμενος προς τα επάνω συναντά τα ψυχρότερα στρώματα του χιονιού, ψύχεται, οι υδρατμοί υγροποιούνται και απορροφώνται από το χιόνι. Αν η διαδικασία αυτή διαρκέσει αρκετά, που θα διαρκέσει όταν υπάρχει μεγάλη διαφορά θερμοκρασίας, μεγάλο μέρος των κόκκων του χιονιού λιώνουν και παγώνουν πάλι δηλ., επανα-κρυσταλλοποιούνται.

Το σχήμα και η συνοχή των καινούργιων κρυστάλλων εξαρτάται από το πόσο μεγάλη είναι η διαφορά θερμοκρασίας. Όταν η διαφορά θερμοκρασίας είναι μεγάλη, της τάξης 10ο C/m, τότε οι καινούργιοι κρύσταλλοι είναι μεγαλύτεροι από τους αρχικούς με αιχμηρές ακμές και εμφανείς πλευρές και έχουν μικρή έως ελάχιστη συνοχή μεταξύ τους.

Έτσι, δημιουργείται ένα στρώμα χιονιού με ελάχιστη συνοχή μεταξύ των κόκκων του (sugar snow). Όταν η διαφορά θερμοκρασίας είναι μικρότερη των 10ο C/m, επαναλαμβάνεται η ίδια διαδικασία αλλά με αργότερους ρυθμούς. Οι καινούργιοι κρύσταλλοι τώρα, έχουν ομαλότερες γωνίες, πιο σφαιρικό σχήμα και μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ τους. Έτσι, δημιουργείται ένα στρώμα χιονιού με ισχυρούς δεσμούς μεταξύ των κόκκων του.

---

ΣΕΝΑΡΙΟ No-1

Στο βόρειο ημισφαίριο, χαμηλό βαρομετρικό κινείται προς τα ανατολικά. Στον ορεινό όγκο ενός βουνού επικρατεί χιονοθύελλα με ισχυρούς δυτικούς-βορειοδυτικούς ανέμους. Την επόμενη μέρα το χαμηλό βαρομετρικό έχει περάσει ο ουρανός είναι καθαρός και επικρατεί ηλιοφάνεια.

ΟΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΥΝΟΟΥΝ ΤΟ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΑΣ ΣΤΙΣ ΝΟΤΙΕΣ-ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΕΣ ΠΛΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΩΙΝΕΣ ΩΡΕΣ. ΓΙΑΤΙ;

ΕΞΗΓΗΣΗ: Οι βορειοδυτικοί θυελλώδεις άνεμοι συσσωρεύουν μεγάλες ποσότητες χιονιού στις νότιο-νοτιοανατολικές πλαγιές του βουνού (υπήνεμες πλαγιές). Την επόμενη μέρα, η ηλιοφάνεια αυξάνει τη θερμοκρασία στο επάνω στρώμα του χιονιού με αποτέλεσμα την καταστροφή των ακίδων των χιονονιφάδων (λιώσιμο χιονιού) και τη δημιουργία δεσμών μεταξύ των. Αυτό έχει σαν συνέπεια, το επάνω στρώμα να γίνει πιο συμπαγές και πιο βαρύ από ότι τα κάτω στρώματα αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο να τείνει να ολισθήσει και να προκαλέσει χιονοστιβάδα, ιδιαίτερα τις πρώτες πρωινές ώρες. Αργότερα, μετά από κάποιες ώρες ηλιοφάνειας, το πρόσφατο χιόνι γίνεται πιο πυκνό και συμπαγές σε μεγάλο βάθος, και ο κίνδυνος χιονοστιβάδας μειώνεται.

ΣΕΝΑΡΙΟ No-2

Στον ορεινό όγκο ενός βουνού επικρατεί χιονοθύελλα με ισχυρούς κρύους ανέμους. Η θερμοκρασία κατά την εξέλιξη της χιονοθύελλας ή μετά την χιονοθύελλα ανεβαίνει.

ΟΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΥΝΟΟΥΝ ΤΟ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΑΣ ΠΛΑΚΑΣ ΣΤΙΣ ΠΛΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ. ΓΙΑΤΙ;

ΕΞΗΓΗΣΗ: Η θερμοκρασία στην αρχή της χιονοθύελλας είναι χαμηλή με αποτέλεσμα ο άνεμος να συσσωρεύει μεγάλες ποσότητες χιονιού μικρής πυκνότητας στις πλαγιές του βουνού (υπήνεμες πλαγιές). Καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει, χιόνι μεγάλης πυκνότητας συσσωρεύεται πάνω από μικρής πυκνότητας χιόνι, δημιουργώντας έτσι τις συνθήκες σχηματισμού χιονοστιβάδας πλάκας.

ΣΕΝΑΡΙΟ No–3

Είναι άνοιξη επικρατεί ηλιοφάνεια για αρκετές μέρες και η θερμοκρασία του περιβάλλοντος αυξάνει.

ΟΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΥΝΟΟΥΝ ΤΟ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ ΧΙΟΝΟΣΤΙΒΑΔΑΣ ΠΛΑΚΑΣ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΗΛΙΕΣ ΠΛΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ. ΓΙΑΤΙ;

ΕΞΗΓΗΣΗ: Καθώς οι αχτίνες του ηλίου χτυπούν το χιόνι το επάνω στρώμα του αρχίζει να λιώνει. Το στρώμα αυτό μπορεί να παγώσει το βράδυ αλλά την επόμενη μέρα θα λιώσει πάλι και μάλιστα μεγαλύτερο στρώμα απ' ότι την προηγούμενη μέρα, εφ΄ όσον έχει αυξηθεί η θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Καθώς το νερό διεισδύει μέσα στη μάζα του χιονιού, καταστρέφει (λιώνει) τους συνδέσμους των κόκκων χιονιού δημιουργώντας έτσι τις συνθήκες σχηματισμού χιονοστιβάδας πλάκας.

---