Ιαν
20
Το χιόνι μετακομίζει...
Από τις λύσεις που προτείνονται για την αντιμετώπιση του φαινομένου, άλλες αντανακλούν κινήσεις πανικού και άλλες συνειδητές επιχειρηματικές επιλογές. Πολλά χιονοδρομικά κέντρα καλύπτουν με τεχνητή χιόνωση τις πίστες τους ενώ, μπροστά στην απειλή να δει τα Ιμαλάια να χάνουν τον λευκό μανδύα τους, η Κίνα πέτυχε την περασμένη άνοιξη το ως τώρα θεωρούμενο ακατόρθωτο: έκανε, με τεχνητό τρόπο, τα σύννεφα να χιονίσουν στο Θιβέτ. Τα μέτρα αυτά ωστόσο ενέχουν τους δικούς τους κινδύνους, ορισμένοι εκ των οποίων έχουν ήδη γίνει ορατοί και μετρήσιμοι.
Οι πρώτες απαισιόδοξες προβλέψεις έγιναν από τον ΟΗΕ το 2003, οι ανησυχίες όμως εντάθηκαν το επόμενο διάστημα, για να φθάσουν στην κορύφωσή τους τον περασμένο χρόνο. Το 2006-2007 το βόρειο ημισφαίριο έζησε τον θερμότερο χειμώνα της καταγεγραμμένης μετεωρολογικής ιστορίας του - δηλαδή των δύο τελευταίων αιώνων. Σύμφωνα μάλιστα με ορισμένους ερευνητές, ο χειμώνας αυτός ήταν ο πιο ζεστός που έχει σημειωθεί εδώ και 1.300 χρόνια. Τον Αύγουστο είχε προηγηθεί μια εξίσου θερμή χειμερινή περίοδος στο νότιο ημισφαίριο, με έντονη απουσία χιονιού στην Αυστραλία και στη Νέα Ζηλανδία.
Οι Αλπεις σε νευρική κρίση
Τον Δεκέμβριο του 2006, εν όψει των Χριστουγέννων και των διακοπών των χειμερινών σπορ που ακολουθούν στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, τα χιονοδρομικά κέντρα των Αλπεων βρέθηκαν αντιμέτωπα με τη δυσκολότερη ίσως σεζόν που έχουν γνωρίσει εδώ και δεκαετίες. Το χιόνι ήταν άφαντο ή ανεπαρκές και όλοι μιλούσαν για το επερχόμενο τέλος του. Πολλοί επίσημοι αγώνες χειμερινών σπορ ακυρώθηκαν ή μετατοπίστηκαν σε εγκαταστάσεις με μεγαλύτερο υψόμετρο. Οι τράπεζες «πάγωσαν» τη χορήγηση δανείων στα συγκροτήματα που βρίσκονταν σε σχετικά χαμηλό υψόμετρο, θεωρώντας ότι, εξαιτίας της έλλειψης χιονιού που προαναγγέλλεται για το μέλλον, σε λίγο δεν θα είναι σε θέση να τα αποπληρώσουν.
Εφέτος το σκηνικό είναι διαφορετικό. Οι Αλπεις είδαν τα πρώτα χιόνια νωρίτερα απ' ό,τι αναμενόταν και τα χιονοδρομικά κέντρα άρχισαν να ανοίγουν εσπευσμένα το ένα μετά το άλλο. Προς το παρόν όλα βαίνουν καλώς και πολλοί θεωρούν ότι η περυσινή σεζόν ήταν απλώς μια μελανή εξαίρεση. Παρά το κλίμα ευφορίας ωστόσο οι μετεωρολόγοι επιμένουν στις προβλέψεις τους. Και αν κάποιοι δύσπιστοι εκφράζουν αμφιβολία ως προς την προβλεπτική ικανότητα των μοντέλων τους, κανείς δεν μπορεί να τα αγνοήσει, ιδιαίτερα τη στιγμή που όλες οι εκτιμήσεις φαίνονται να συγκλίνουν.
Ο Λούκα Μερκάλι, επικεφαλής της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας της Ιταλίας, σήμανε τον συναγερμό για τις Αλπεις πριν από περίπου δύο χρόνια, προβλέποντας ότι η εικόνα που είχαμε ως τώρα θα αλλάξει ριζικά μέσα σε μερικές δεκαετίες. Μεταξύ του 2030 και του 2050, υποστηρίζουν οι προβολές του, στις αλπικές βουνοπλαγιές δεν θα υπάρχει χιόνι σε υψόμετρο κάτω των 1.600 μέτρων. Εξίσου δυσοίωνες ήταν, τον Δεκέμβριο του 2006, οι εκτιμήσεις του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης. Σύμφωνα με αυτές, αν εξαιτίας της κλιματικής μεταβολής η θερμοκρασία στις Αλπεις αυξηθεί τα επόμενα χρόνια κατά 2 βαθμούς Κελσίου, το φυσικό χιόνι θα εξαφανιστεί από το 34% των χιονοδρομικών κέντρων που γνωρίζουμε σήμερα.
Μια βιομηχανία που λιώνει...
Μεγαλύτερο πλήγμα θα δεχθούν η Γερμανία και η Αυστρία, οι οποίες ενδέχεται να χάσουν αντιστοίχως το 81% και το 42% των χιονοδρομικών κέντρων τους. Ακολουθούν η Γαλλία (33%), η Ιταλία (27%) και η Ελβετία (19%). Με βάση τις προβολές που μιλάνε για άνοδο του υδραργύρου κατά 4 βαθμούς, οι συνολικές απώλειες αναμένεται να ανέλθουν στο 67%: η Γερμανία ενδέχεται να δει το 96% των χιονοδρομικών κέντρων της να πέφτουν σε μαρασμό. Η σύσταση του ΟΟΣΑ προς τα ευρωπαϊκά κέντρα του σκι που βρίσκονται σε υψόμετρο κάτω των 1.500 μέτρων - και στην πλειονότητά τους στηρίζουν το 80% της οικονομίας τους στα χειμερινά σπορ - είναι να στραφούν προς άλλες δραστηριότητες. Ηδη οι αρμόδιοι τη λαμβάνουν υπόψη: η Ελβετία εκπονεί προγράμματα για τη διαφοροποίηση των τουριστικών προσφορών της και την κατασκευή νέων συγκροτημάτων σε «ασφαλή» από την άποψη του χιονιού υψόμετρα.
Για όσους νομίζουν ότι οι παραπάνω αναλύσεις έγιναν υπό το βάρος του «θερμού» 2006, ανάλογες προβλέψεις επαναλαμβάνονται στην τελευταία έκθεση του Διακυβερνητικού Πάνελ για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ που δόθηκε στη δημοσιότητα πριν από δύο μήνες εν όψει της Διάσκεψης του Μπαλί. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις Αλπεις και την Ευρώπη, αλλά και τα βουνά των Ηνωμένων Πολιτειών, του Καναδά και της Αυστραλίας. Σε όλον τον πλανήτη η τάση είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, η ίδια: τα χιόνια θα περιοριστούν στα μεγάλα υψόμετρα και τα χειμερινά σπορ θα γίνουν είδος υπερπολυτελείας για τους πολύ λίγους.
Οι συνέπειες από την εξαφάνιση του «λευκού χρυσού» δεν θα είναι δυσάρεστες μόνο για την αποκαλούμενη «βιομηχανία του σκι» και τον τουρισμό των ορεινών κέντρων διακοπών. Η απουσία του χιονιού από μεγάλο μέρος της επιφάνειας της Γης θα επηρεάσει ακόμη περισσότερο το κλίμα του πλανήτη, συμβάλλοντας στην περαιτέρω αύξηση της θερμοκρασίας και εντείνοντας τη λειψυδρία και τα άλλα επακόλουθα της κλιματικής μεταβολής.
Τα μετεωρολογικά κανόνια της Κίνας
Τον περασμένο Απρίλιο η Κίνα θέλησε να δώσει τέλος στις ανησυχίες που εξέφρασαν οι κλιματολόγοι για το μέλλον των χιονιών των Ιμαλαΐων παίρνοντας κυριολεκτικά τον καιρό στα χέρια της. Στις 18 Απριλίου του 2007 η κινεζική Μετεωρολογική Υπηρεσία ανακοίνωσε ότι κατόρθωσε, για πρώτη φορά στην Ιστορία, να προκαλέσει τεχνητή χιονόπτωση. Το πείραμα διεξήχθη στο οροπέδιο του Θιβέτ, όπου οι κινέζοι επιστήμονες βομβάρδισαν τα σύννεφα με σωματίδια ιωδιδίου του αργύρου: εισχωρώντας στο εσωτερικό των νεφών τα σωματίδια ενθαρρύνουν τον σχηματισμό παγοκρυστάλλων οι οποίοι στη συνέχεια μετατρέπονται σε νιφάδες χιονιού και πέφτουν στη Γη.
«Η πρώτη τεχνητή χιονόπτωση αποδεικνύει ότι οι ανθρώπινες προσπάθειες μπορούν να αλλάξουν τον καιρό στο υψηλότερο οροπέδιο του κόσμου» ήταν η θριαμβευτική δήλωση ενός από τους μηχανικούς που μετείχαν στη δοκιμή. «Με αυτόν τον τρόπο ίσως βοηθήσουμε να ανακουφιστεί η ξηρασία στα βοσκοτόπια του Βορείου Θιβέτ». Οι επιστήμονες έχουν προειδοποιήσει ότι η αύξηση της θερμοκρασίας στην περιοχή θα λιώσει τους μόνιμους παγετώνες, θα αποξηράνει τους ποταμούς και θα προκαλέσει λειψυδρία, αμμοθύελλες και ερημοποίηση του εδάφους.
Αλλοι ωστόσο δεν επιδεικνύουν την ίδια αισιοδοξία. Κατ' αρχήν ορισμένοι αμφιβάλλουν για την επιτυχία της κινεζικής δοκιμής διότι, όπως τονίζουν, είναι αδύνατον να αποδείξει κανείς αν η χιονόπτωση προκλήθηκε όντως με τεχνητό τρόπο ή αν τα σύννεφα θα «χιόνιζαν» έτσι κι αλλιώς υπό τις υπάρχουσες καιρικές συνθήκες. Δεύτερο σημείο αντίρρησης είναι το γεγονός ότι η κινεζική τεχνική - την οποία οι Αρχές σκοπεύουν επίσης να χρησιμοποιήσουν για να διατηρήσουν ανέφελους τους ουρανούς κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων - εμπίπτει ως έναν βαθμό στον τομέα που αποκαλείται Γεωμηχανική. Οι προσπάθειες του είδους, αν και δεν επιβαρύνουν άμεσα το περιβάλλον, θεωρούνται εξαιρετικά παρεμβατικές για τη συνολική ισορροπία του και αντιμετωπίζονται από πολλούς ειδικούς με επιφυλακτικότητα - αν όχι με καχυποψία - επειδή οι συνέπειές τους δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθούν.
Τεχνητές πίστες και οικολογικό κόστος
Την ίδια ημέρα που η Κίνα ανακοίνωνε θριαμβευτικά το επίτευγμά της, μια μελέτη ήρθε να «παγώσει» τα κανόνια που εξαπολύουν τεχνητό χιόνι στις χιονοδρομικές πίστες των Αλπεων. Γάλλοι ερευνητές μελέτησαν τις συνέπειες της τεχνητής χιόνωσης στο περιβάλλον της ευρωπαϊκής οροσειράς και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι θα είναι καταστρεπτικές. «Η συνεχής παραγωγή τεχνητού χιονιού όλη τη σεζόν αποτελεί απόλυτη ανευθυνότητα για το κλίμα μας, ιδιαίτερα όταν γίνεται σε τόσο μεγάλη κλίμακα» δήλωσε κατηγορηματικά η επικεφαλής της μελέτης Καρμέν ντε Ζονγκ, καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Ορέων του Πανεπιστημίου της Σαβοΐας της Γαλλίας.
Περίπου 24.000 εκτάρια - το 30% των χιονοδρομικών εγκαταστάσεων - των αλπικών βουνοπλαγιών καλύφθηκαν με τεχνητό χιόνι τον χειμώνα του 2006 με επιβαρυντικές περιβαλλοντικές συνέπειες. Μόνο το νερό που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή του θα μπορούσε να υδροδοτήσει μια πόλη 1,5 εκατομμυρίου κατοίκων και, ενώ αντλήθηκε στο μεγαλύτερο μέρος του από τους τοπικούς ποταμούς και τις δεξαμενές, δεν είναι βέβαιο ότι θα επανέλθει στις αρχικές πηγές του εφόσον, όπως τονίζει η γαλλίδα επιστήμονας, μεγάλο μέρος του εξατμίζεται ή μεταφέρεται σε άλλες περιοχές.
Το αίνιγμα της νιφάδας
Παρά το γεγονός ότι η δημιουργία τεχνητής χιόνωσης αποτελεί πλέον μια τεχνική εύκολη και ευρέως διαδεδομένη, η ανάπτυξη μιας νιφάδας χιονιού παραμένει ένα αίνιγμα άλυτο για την επιστήμη. Αν οι Εσκιμώοι έχουν στη γλώσσα τους δεκάδες λέξεις για το χιόνι, οι επιστήμονες θα χρειάζονταν άπειρες για να περιγράψουν τις διαφορετικές χιονονιφάδες ενώ, προς το παρόν, φαίνονται να χάνουν τα λόγια τους όταν τους ζητείται να αναλύσουν επακριβώς τον μηχανισμό του σχηματισμού τους.
Μετά τον Γιοχάνες Κέπλερ, ο οποίος έγραψε το 1611 την πρώτη πραγματεία για το εξαγωνικό σχήμα των παγοκρυστάλλων, τον Ρενέ Ντεκάρτ, ο οποίος συνέταξε το 1635 την πρώτη καταγεγραμμένη ακριβή επιστημονική περιγραφή των νιφάδων, και τον Ρόμπερτ Χουκ, ο οποίος δημοσίευσε το 1655 την πρώτη απεικόνιση χιονοκρυστάλλων βάσει παρατηρήσεων με το νεοανακαλυφθέν τότε μικροσκόπιο, ο πρώτος επιστήμονας που μελέτησε συστηματικά τις χιονονιφάδες ήταν ο Ιάπωνας Ουκιτσίρο Νακάγια τη δεκαετία του 1930.
Σε αυτόν οφείλουμε το πρώτο πραγματικό άλμα στην επιστήμη του χιονιού: περιέγραψε τα είδη των χιονοκρυστάλλων και ανακάλυψε ότι η θερμοκρασία παίζει καθοριστικό ρόλο στο σχήμα τους. Εκτοτε οι γνώσεις των επιστημόνων έχουν εμπλουτιστεί, μια σαφής και μονοσήμαντη απάντηση όμως δεν έχει δοθεί ακόμη. Κανείς ως τώρα δεν έχει κατορθώσει να εξηγήσει απόλυτα, και ακόμη λιγότερο να αποδείξει, τις διαδικασίες που κάνουν μια χιονονιφάδα να αναπτύσσεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο.
Χορός συμμετρίας
Σήμερα ξέρουμε ότι η εκπληκτική συμμετρία μιας νιφάδας ξεκινά από την πρώτη στιγμή της γέννησής της - από την εξαγωνική δομή που σχηματίζουν τα μόρια των κρυστάλλων του πάγου. Εξαιτίας της διαφορετικής συμπεριφοράς των μορίων του νερού σε διάφορες συνθήκες, η πολυπλοκότητα που θα αναπτύξει ο παγοκρύσταλλος μετατρεπόμενος σε χιονοκρύσταλλο εξαρτάται από πάρα πολλούς παράγοντες, με πιο σημαντικούς τη θερμοκρασία και την υγρασία του περιβάλλοντος στο οποίο αναπτύσσεται, καθώς και την ταχύτητα της ανάπτυξής του. Ακόμη και ανεπαίσθητες μεταβολές σε έναν μόνο από τους πολλαπλούς εμπλεκόμενους παράγοντες οδηγούν σε διαφορετικά αποτελέσματα.
Οι μικρότεροι σε μέγεθος χιονοκρύσταλλοι και οι περισσότεροι από αυτούς που σχηματίζονται γρήγορα - όπως στις πολύ ψυχρές θερμοκρασίες της Ανταρκτικής ή της στρατόσφαιρας - τείνουν να παίρνουν το σχήμα εξαγωνικού δίσκου ή στήλης. Οταν οι χιονοκρύσταλλοι αναπτύσσονται αργά, συνήθως σε συνθήκες με υψηλότερες θερμοκρασίες και περισσότερη υγρασία, το εξάγωνο μετατρέπεται σιγά σιγά σε ένα εντυπωσιακό άστρο ή σε έναν δενδρίτη.
Καθώς οι κρύσταλλοι του χιονιού ταξιδεύουν μέσα στα νέφη, συναντούν διαφορετικές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας, οι οποίες επηρεάζουν διαρκώς τον σχηματισμό τους. Επειδή ο κάθε βραχίονας της βασικής εξαγωνικής δομής ενός μεμονωμένου χιονοκρυστάλλου υπόκειται στις ίδιες συνθήκες, αναπτύσσεται με τον ίδιο τρόπο δημιουργώντας την τέλεια συμμετρία που προκαλεί τον θαυμασμό μας. Καμία μεμονωμένη νιφάδα όμως δεν αναπτύσσεται σε ακριβώς ίδιες συνθήκες με μια άλλη: αυτό εξηγεί το γεγονός ότι δεν υπάρχουν δύο χιονονιφάδες που να είναι ακριβώς ίδιες.
Επίπονο πείραμα
Η κατανόηση της συμπεριφοράς των νιφάδων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την επιστήμη: δίνει πληροφορίες για τον σχηματισμό των παγοκρυστάλλων αλλά και για τη συμπεριφορά και τις ιδιότητες των νεφών, του χιονιού και γενικότερα του κλίματος. Η μελέτη τους όμως δεν αποτελεί καθόλου εύκολη υπόθεση. Οι χιονονιφάδες είναι εξαιρετικά εύθραυστες και ευαίσθητες. Λιώνουν εύκολα, ακόμη και από την ανάσα του παρατηρητή προτού αυτός προλάβει καλά καλά να τις περιεργαστεί, είναι τόσο μικροσκοπικές ώστε και τα πιο εξελιγμένα επιστημονικά όργανα να δυσκολεύονται να τις χειριστούν, ενώ το σχήμα τους επηρεάζεται από την παραμικρή μεταβολή, ακόμη και στο ελεγχόμενο περιβάλλον του εργαστηρίου.
Ο Ουκιτσίρο Νακάγια ήταν ο πρώτος που «καλλιέργησε» χιονονιφάδες. Για να τις διατηρήσει όσο το δυνατόν περισσότερο, τις έκανε να αναπτυχθούν επάνω σε τρίχες λαγού ή σε ιστούς αράχνης. Σήμερα ορισμένοι φυσικοί συλλέγουν χιονοκρυστάλλους σε δοκιμαστικούς σωλήνες πετώντας μέσα στα σύννεφα με ερευνητικά αεροπλάνα. Αλλοι τούς αναπτύσσουν στο εργαστήριο με τη βοήθεια ρευμάτων αέρα ή ηλεκτροστατικών δυνάμεων. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 ο Κένεθ Λίμπρεχτ, φυσικός του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας (Caltech), έφτιαξε τον πρώτο θάλαμο παραγωγής χιονιού με ηλεκτρικά πεδία: οι νιφάδες αναπτύσσονται στο άκρο μιας βελόνας από πάγο μέσα σε έναν μεταλλικό κύλινδρο και υπόκεινται σε μεταβολές θερμοκρασίας και υγρασίας με τη βοήθεια θερμαινόμενου νερού.
Ο θάλαμος του κ. Λίμπρεχτ αποτελεί ως σήμερα τον πιο αξιόπιστο τρόπο «σχεδιασμού» και μελέτης των χιονονιφάδων που διαθέτουν οι επιστήμονες και έχει οδηγήσει σε σημαντικές παρατηρήσεις. Οι έρευνές του τον έφεραν κοντά στην απόδειξη μιας θεωρίας η οποία τιμήθηκε το 1982 με το Βραβείο Νομπέλ, αλλά ως πρόσφατα δεν είχε δοκιμαστεί πειραματικά. Δύο φυσικοί, ο Τόσιο Κουρόντα του Πανεπιστημίου του Χοκάιντο της Ιαπωνίας και ο Ρολφ Λάκμαν του Τεχνικού Πανεπιστημίου του Μπράουνσβαϊγκ της Γερμανίας, απέσπασαν το πολυπόθητο βραβείο για την ανακάλυψη ότι σε ένα ορισμένο σημείο θερμοκρασίας η ταχύτητα και ο μηχανισμός του σχηματισμού των χιονοκρυστάλλων αλλάζουν εντελώς.
Για τη χαρά της χιονόμπαλας...
Για τους χιονοκρυστάλλους που βρίσκονται μέσα σε ένα νέφος το σημείο αυτό βρίσκεται, σύμφωνα με τη θεωρία, περίπου στους -15 βαθμούς Κελσίου. Κάτω από αυτή τη θερμοκρασία τα μόρια έχουν αρκετή ενέργεια, με αποτέλεσμα ο κρύσταλλος να αναπτύσσεται με ταχύτητα. Αν η θερμοκρασία ανέβει έστω και λίγο, η εξωτερική επιφάνειά του - μόλις μερικά νανόμετρα - λιώνει δημιουργώντας μια «σχεδόν υγρή» στρώση: αυτή κάνει τους κρυστάλλους του χιονιού να ενώνονται μεταξύ τους και μας προσφέρει τη χαρά να φτιάχνουμε χιονόμπαλες και χιονάνθρωπους.
Τα μόρια νερού αυτής της σχεδόν υγρής στρώσης, παρ' ότι συνδέονται με μεγάλη ευκολία με τα μόρια νερού ενός γειτονικού χιονοκρυστάλλου, δεν ενώνονται εξίσου εύκολα με το παγωμένο στρώμα του δικού τους κρυστάλλου που βρίσκεται ακριβώς από κάτω τους. Ο χιονοκρύσταλλος αναπτύσσεται αργά και σε στρώσεις. Μια νιφάδα μπορεί να περάσει πολλές φορές από τη μία θερμοκρασία στην άλλη και άρα από τον έναν μηχανισμό στον άλλον. Εκτός από τις επιπτώσεις που έχει στο σχήμα του κρυστάλλου, η ταχύτητα του σχηματισμού των νιφάδων του χιονιού επηρεάζει επίσης την ισορροπία της παρουσίας του νερού σε υγρή, αέρια και παγωμένη μορφή μέσα στα νέφη και, κατ' επέκταση, το κλίμα.
Μια άλλη επιστημονική προσέγγιση για τη μελέτη των νιφάδων είναι οι προσομοιώσεις σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Στο μεγαλύτερο μέρος τους όμως απορρίπτονται από πολλούς ειδικούς ως μη αυθεντικές και άρα άχρηστες. Μια αξιολόγηση που έγινε το 2006 από τους μαθηματικούς Ντέιβιντ Γκρίφιθ του Πανεπιστημίου του Γουισκόνσιν και Τζάνκο Γκράβνερ του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μοντέλα κυτταρικών αυτομάτων που χρησιμοποιούν οι περισσότερες από αυτές δεν ανταποκρίνονται στον πραγματικό τρόπο σχηματισμού των χιονοκρυστάλλων. Μια προσέγγιση ωστόσο, αυτή του Κλίφορντ Ράιτερ του Πανεπιστημίου Λαφαγέτ της Πενσιλβάνια, απέσπασε τα εύσημα των ερευνητών: τα κυτταρικά της αυτόματα στηρίζονται σε διαφορικές εξισώσεις με σειρές αριθμών και φαίνεται να έχουν ελπιδοφόρες επιδόσεις.
Παράδοξα και στερεότυπα.
Υπάρχουν όμοιες νιφάδες;
Η αντίληψη ότι δύο νιφάδες χιονιού δεν είναι ποτέ ίδιες είναι ευρέως διαδεδομένη, δεν είναι όμως απαραιτήτως ακριβής. Ως τώρα δεν έχουν βρεθεί ταυτόσημες χιονονιφάδες ως προς τον αριθμό των μορίων νερού που περιέχουν, την περιδίνηση των ηλεκτρονίων τους και την περιεκτικότητά τους σε ισότοπα υδρογόνου και οξυγόνου. Παρ' όλα αυτά τίποτε δεν εμποδίζει δύο χιονοκρυστάλλους να φαίνονται οπτικά ακριβώς ίδιοι, αν αναπτύχθηκαν σε ίδιο περιβάλλον και σίγουρα, στα δισεκατομμύρια χρόνια της ζωής της Γης, έχουν υπάρξει νιφάδες που ήταν όμοιες, απ' όλες τις απόψεις. Το 1988 η Αμερικανική Μετεωρολογική Εταιρεία ανέφερε ότι μια μετεωρολόγος της ανακάλυψε δύο πανομοιότυπους χιονοκρυστάλλους στο Γουισκόνσιν. Δεν επρόκειτο ακριβώς για χιονονιφάδες όπως τις έχουμε στο μυαλό μας, αλλά για εξαγωνικά κοίλα πρίσματα.
Χρώματος πορτοκαλί!
Αν και το άσπιλο λευκό είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του χιονιού που πέφτει απαλά στη Γη, οι κάτοικοι του Ομσκ της Σιβηρίας δοκίμασαν στις 2 Φεβρουαρίου του 2007 μια δυσάρεστη έκπληξη. Το χιόνι που έπεσε στην περιοχή τους ήταν πορτοκαλί και είχε μια ελαιώδη σύσταση. Παρά τους αρχικούς φόβους και τις προειδοποιήσεις των Αρχών ότι επρόκειτο για αποτέλεσμα βιομηχανικής ρύπανσης, οι έρευνες έδειξαν ότι δεν ήταν τοξικό. Περιείχε τετραπλάσια ποσότητα σιδήρου από τη φυσιολογική, καθώς και μεγάλη ποσότητα άμμου και αργίλου, και θεωρείται ότι προκλήθηκε από μια σφοδρή αμμοθύελλα στο γειτονικό Καζαχστάν.
Θόρυβος από χιόνι
Η απόκοσμη ησυχία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με ένα χιονισμένο τοπίο αφού, πέφτοντας στο έδαφος, το χιόνι δημιουργεί ένα είδος μόνωσης που «πνίγει» τους θορύβους. Οταν όμως μια ανάλαφρη νιφάδα χιονιού πέφτει στην επιφάνεια του νερού προκαλεί έναν απίστευτο θόρυβο αυξανόμενης έντασης - ξεκινά με ένα «πλινκ» και καταλήγει σε ουρλιαχτό, σαν τη σειρήνα της Πυροσβεστικής που πλησιάζει, λένε οι ειδικοί - και μπορεί να διαταράξει τα σόναρ που μετρούν τους υποβρύχιους ήχους εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, από τις βρετανικές ακτές ως την Αλάσκα. Η ανακάλυψη έγινε τυχαία από καναδούς ερευνητές και έκτοτε έχει μελετηθεί εκτεταμένα.
Χιονισμένο Σύμπαν
Σύμφωνα με δύο ελβετούς επιστήμονες, ο πρώτος χειμώνας του Σύμπαντος ήταν γεμάτος χιόνι, μόνο που οι νιφάδες του δεν φαίνονταν λευκές καθώς δεν υπήρχε ακόμη φως για να τις φωτίσει. Πριν από έναν μήνα το μη επανδρωμένο διαστημόπλοιο Mars Express της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας «φωτογράφισε» έναν ενεργό νεαρό παγετώνα με χιόνι στον Αρη. «Αν η εικόνα ήταν από τη Γη» δήλωσε ο επικεφαλής των ερευνών «θα έλεγα αμέσως "παγετώνας"». Οι έρευνες συνεχίζονται για να εξακριβωθεί η ύπαρξη νερού.
Οι καλές χιονόμπαλες
Από τις πιο αγαπημένες ενασχολήσεις, ιδιαίτερα των παιδιών, η κατασκευή μιας μπάλας από χιόνι ή ενός χιονάνθρωπου δεν είναι αυτονόητη κάθε φορά που χιονίζει. Στις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες - κάτω από τους -20 βαθμούς Κελσίου - το χιόνι φαίνεται να χάνει την ιδιότητά του να «πλάθεται» σε σχήμα. Η πιο πιθανή εξήγηση, η οποία προτάθηκε για πρώτη φορά από τον Μάικλ Φαραντέι, είναι ότι όσο η θερμοκρασία χαμηλώνει το χιόνι γίνεται περισσότερο ξηρό και οι χιονοκρύσταλλοι δεν περιέχουν αρκετά μόρια νερού ώστε να ενώνονται εύκολα μεταξύ τους.
Χιόνια στον βυθό
Αν κάνετε μια βόλτα με υποβρύχιο στους ωκεανούς της Γης, το πιθανότερο είναι ότι θα πέσετε σε κάποια υποθαλάσσια χιονοθύελλα. Οι πρώτοι ναυτικοί που ταξίδεψαν κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας έμειναν έκπληκτοι από το γεγονός. Οπως αποδείχθηκε, αν και το «θαλάσσιο χιόνι» που έβλεπαν να φωσφορίζει στο σκοτάδι είχε όλα τα χαρακτηριστικά του χιονιού της ατμόσφαιρας, ήταν εντελώς διαφορετικό από αυτό. Πρόκειται για νεκρούς μικροοργανισμούς του πλαγκτόν που συγκεντρώνονται σιγά σιγά στα επιφανειακά στρώματα του νερού και, με τρόπο ανάλογο με αυτόν του χιονιού, σχηματίζουν «νιφάδες» που πέφτουν στον βυθό δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα θρεπτικό για την υποβρύχια ζωή «χιονισμένο» στρώμα.
Πηγή: Εφημερίδα TO BHMA - Science.
